Albert Hadda

Albert Hadda urodził się 30 sierpnia 1892 roku w Koźlu. Jego ojcem był kupiec Martin Hadda, a matką Bertha z domu Juliusburger. Albert miał pięcioro rodzeństwa; najstarszy brat, Siegmund, był cenionym chirurgiem, natomiast Moritz — podobnie jak Albert — został architektem. Niedługo po narodzinach Alberta rodzina przeprowadziła się do Siemianowic Śląskich, gdzie przyszły architekt uczęszczał do szkoły podstawowej i średniej.

W latach 1909–1913 studiował architekturę w Państwowej Akademii Sztuki i Rzemiosła Artystycznego we Wrocławiu, kształcąc się m.in. pod kierunkiem wybitnego architekta – Hansa Poelziga. Podczas pobytu w Berlinie Albert poznał Bertę Simlinger, którą poślubił w 1920 roku. W tym samym roku małżonkowie osiedlili się w stolicy Niemiec, gdzie Hadda podjął pracę w prestiżowym biurze projektowym Waltera Gropiusa, w którym pracował przez trzy lata.

Sytuacja Alberta zmieniła się drastycznie po przejęciu władzy w Niemczech przez nazistów, kiedy to stracił pracę u Gropiusa. Wobec braku zatrudnienia architekt wraz z żoną i trzema córkami powrócił do Wrocławia. Mimo starań o przyjęcie do Cesarskiej Izby Sztuk Pięknych, otrzymał decyzję odmowną ze względu na swoje żydowskie pochodzenie. Nie poddał się jednak – ukończył kurs rzemieślniczy, uzyskując nowe kwalifikacje i zajmując się odtąd projektowaniem mebli.

W 1941 roku Albert Hadda został deportowany do obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, gdzie zmuszano go do ciężkiej pracy w kamieniołomie. Podczas robót uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał poważnego urazu nogi. W tym samym czasie jego żona, która przed ślubem przeszła na judaizm, została skierowana do prac przymusowych we Wrocławiu. Mimo niezwykle trudnych warunków i wyniszczającej rzeczywistości obozowej, Albertowi udało się przetrwać wojnę.

Po wyzwoleniu Hadda najpierw wyjechał do Fuldy, by po pewnym czasie ponownie wrócić do Wrocławia. W 1948 roku wraz z rodziną zdecydował się na emigrację do Izraela, gdzie znalazł zatrudnienie w firmie budowlanej w Tel Awiwie. Los nie oszczędzał go jednak i na emigracji – po śmierci żony oraz w obliczu trudnej sytuacji finansowej, w 1952 roku powrócił do Niemiec i osiadł we Frankfurcie nad Menem. Albert Hadda zmarł w 1975 roku. Został pochowany na cmentarzu żydowskim w Sztokholmie, gdzie mieszkała jedna z jego córek.

Opracowała Barbara Sypko

Akt urodzenia Alberta Haddy, Archiwum Państwowe w Opolu, Urząd Stanu Cywilnego
w Koźlu, sygn. 45/904/19