Erwin Felix Lewy – Bertaut

Erwin Felix Lewy – Bertaut – naukowiec, humanista, krystalograf, członek Francuskiej Akademii Nauk, były Dyrektor de’Institut de Cristallogrphie a Grenoble. Tak w skrócie można przedstawić tego niezwykłego głubczyczanina. Urodził się 9 lutego 1913 r. jako Erwin Lewy. Jego ojciec Bernhard był nauczycielem łaciny i greki w miejscowym gimnazjum. Matką – Rachela z domu Löbowitz. Rodzina mieszkała w Głubczycach przy Ring 27 (obecnie Rynek).

Erwin studiował prawo i filozofię na Uniwersytecie we Fryburgu. Po dojściu Hitlera do władzy porzucił dotychczasowe zainteresowania humanistyczne i postanowił skupić się na przedmiotach dalekich od jakiejkolwiek ideologii, a do takich należała miedzy innymi fizyka i chemia. Wyjechał do Francji. Zamieszkał w Bordeaux, gdzie rozpoczął doktorat. W 1938 r. otrzymał obywatelstwo francuskie. W 1939 r. wstąpił do armii francuskiej, a po klęsce Francji otrzymał dowód osobisty na nazwisko Felix Bertaut. Podczas okupacji niemieckiej przebył najpierw na południu Francji, kontrolowanej przez rząd Vichy. Następnie dołączył do Laboratoire Central des Poudres w Paryżu, gdzie zetknął się z krystalografią. Od tej pory całkowicie poświęcił się badaniom w tej dziedzinie.

W Grenoble dołączył do zespołu profesora Louisa Néela, który utworzył Laboratoire d’Electrostatique et de Phisigue du Metal – pierwszy poza Paryżem instytut CNRS. Erwin Lewy uzyskał stypendium badawcze CNRS pod nazwiskiem Felix Bertaut. Jego praca była ściśle związana z głównym tematem teorii Néela, magnetyzmem, i była również bardzo nowoczesna pod względem zastosowań przemysłowych i nanotechnologii. W 1949 r. obronił pracę doktorską. Jego badania były i są nadal wykorzystywane w dziedzinie fizyki atomowej. Bertaut kilkakrotnie wyjeżdżał do Stanów Zjednoczonych, aby studiować nowe techniki dyfrakcji neutronów. Po decyzji rządu francuskiego o utworzeniu w Grenoble ośrodka badań atomowych (CENG) pod kierownictwem Néela, Erwin Bertaut stworzył w nim laboratorium „Diffraction Neutronique”, którym kierował w latach 1958–1976. Wyjątkowym odkryciem związanym z jego nazwiskiem była synteza rzadkich ferrytów żelazowych z granatów oraz szczegółowe badanie ich struktury magnetycznej.

W 1971 Laboratorium Elektrostatyki i Fizyki Metali założone przez Néela przy współudziale Lewy’ego-Bertaut zostało podzielone, a jednym z nowo powstałych oddziałów było Laboratorium Krystalografii, którego dyrektorem w latach 1971-1981 był Lewy-Bertaut. Przyczynił się on do rozwoju krystalografii m.in. poprzez badania nad dyfrakcją. Był również członkiem komitetów IUCr  w latach 1975–1981. Uhonorowany licznymi nagrodami i tytułem profesora honoris causa uniwersytetów w Szwecji i Niemczech, został pełnoprawnym członkiem Francuskiej Akademii Nauk
 w 1979 r. Zmarł 6 listopada 2003 r. w Grenoble.

Opracowała Barbara Sypko

Akta urodzenia Erwina Lewego

Archiwum Państwowe w Opolu, Urząd Stanu Cywilnego w Głubczycach, sygn. 45/810/151