Henryk Sienkiewicz na łamach śląskiego „Zdroju”

Czasopisma dla dzieci pełniły w dziejach polskiej oświaty i kultury szczególną rolę – w czasach niewoli narodowej podjęły się misji edukacyjnej i wychowawczej, przejęły niejako rolę szkoły, stając się nośnikiem języka i kultury polskiej, miejscem kultywowania lokalnych i rodzimych tradycji, obrońcą wiary chrześcijańskiej, obszarem kształtowania charakterów i postaw patriotycznych.

Pod koniec XIX w. Górny Śląsk stał się obszarem znacznego rozwoju prasy polskojęzycznej. Wiele redakcji publikowało, oprócz zasadniczych gazet, dodatki kierowane do wybranych grup czytelników, w tym do rodziców i dzieci w różnym wieku. Dla młodzieży przeznaczone było czasopismo „Zdrój”, które ukazywało się w latach 1925–1930 jako miesięcznik Stowarzyszeń Młodzieży Polsko-Katolickiej na Śląsku Opolskim. W jego redagowanie zaangażowani byli członkowie Związku Polaków w Niemczech.

Miesięcznik miał stanowić ogniwo łączące polską młodzież, niezależnie od miejsca zamieszkania. Związki z innymi dzielnicami utrzymywano za pomocą serwisu informacyjnego i korespondencji, która nadchodziła z Olsztyna, Wołynia, Poznania, Warszawy czy Krakowa.

„Zdrój” był miesięcznikiem atrakcyjnym graficznie, co zawdzięczał rysunkom artystki Janiny Kłopockiej oraz wkładkom ilustracyjnym wykonywanym na kredowym papierze. Nakład pisma, skierowanego do młodzieży od zakończenia szkoły podstawowej po wiek dojrzały, wynosił 4 000 egzemplarzy. Ponad połowę zawartości pisma stanowiły teksty literackie, które uczyły poprawnej polszczyzny, pogłębiały wiedzę o historii i geografii, umacniały dumę narodową i kształtowały gusta młodzieży. Największym uznaniem czytelników i redakcji cieszyli się Maria Konopnicka, Władysław Reymont, Adam Mickiewicz i Henryk Sienkiewicz; często drukowano wiersze Adama Asnyka, a z poetów regionalnych – Juliusza Ligonia.

W „Zdroju” obecna była problematyka polskiego życia literackiego, odnotowywano wszelkie nagrody, nowości literackie, debiuty i zgony wybitnych pisarzy. Miesięcznik prowadził ponadto regularny kurs historii literatury polskiej, zapoczątkowany „Bogurodzicą”, a zakończony na roku 1916. Inną formą zbliżenia czytelników do literatury były liczne konkursy, które zachęcały młodzież do podjęcia próby pisania w języku polskim. Jednym z nich był, ogłoszony w numerze 1 z 1929 r., „Konkurs literacki na najciekawszy opis obyczaju polskiego”. Obok literatury na łamach gazety pojawiały się takie tematy, jak: historia Śląska i Polski, religia, folklorystyka, malarstwo, muzyka, harcerstwo i krajoznawstwo.

Na przestrzeni lat 1929–1930 na łamach czasopisma niejednokrotnie pojawiały się teksty Henryka Sienkiewicza lub jego dotyczące. W numerze 3 z 1925 r. obok wizerunku pisarza umieszczona została jego biografia oraz dorobek pisarski. W numerze 1 z tego samego roku zawarta została informacja o przyznanej nagrodzie Nobla. W kolejnym roku, w 80. rocznicę urodzin pisarza, redakcja umieściła tekst „Sabałowej bajki” (nr 4 z 1926 r.) oraz „Wieczoru wiosennego” będącego fragmentem noweli „Janko Muzykant” (nr 6 z 1926 r.), a także wspomniała Henryka Sienkiewicza w „Krótkiej historii literatury polskiej” (nr 7 z 1926 r.). W numerze 10 z tego roku znalazła się sentencja noblisty: „Kto z obawy, by skała leżąca na skłonie góry nie runęła w przepaść, pragnie ją wtoczyć na wierzch, a nie policzy się z siłami, ten przyspieszy tylko upadek”. W listopadowym numerze, w 10. rocznicę śmierci pisarza, ukazała się „Legenda żeglarska” – utwór będący komentarzem autora dziejów Polski w trakcie kryzysu państwa. Rok 1927 przyniósł przedruk fragmentu „Potopu” – „Wysadzenie w powietrze kolubryny (wielkiej armaty) przez Andrzeja Kmicica” oraz informację o odsłonięciu przez Prezydenta Ignacego Mościckiego pomnika Henryka Sienkiewicza w Bydgoszczy (nr 9 z 1927 r.). W numerze 1 z 1927 r. ukazał się kolejny odcinek „Krótkiego zarysu historii literatury polskiej”, w którym dorobek pisarski „mocarza pióra” został dość obszernie opisany. Z kolei w numerze 5 z tego samego roku nawiązania do twórczości Sienkiewicza, a dokładnie jego powieści „Quo vadis?”, pojawiły się w tekście „Rozwój sportu”. W roku 1928 redakcja „Zdroju” przypomniała fakt sprowadzenia zwłok Henryka Sienkiewicza, który zmarł w Szwajcarii, do Polski (nr 12 z 1928 r.). Marcowy numer czasopisma z 1929 r. przyniósł fragment powieści „Quo vadis”, a numer lipcowy z tego samego roku – tekst „Bitwa pod Grunwaldem” z adnotacją redakcji: „Wyjątki z powieści «Krzyżacy», którą każdy przeczytać powinien”.