Martin Bloch

Martin Bloch – wybitny malarz i grafik. Pochodził z zamożnej rodziny. Jego ojciec, Max Bloch, prowadził w Nysie fabrykę zasłon i obrusów, którą później przejął jego brat Fritz (ur. 1880). Matka, Margarethe z domu Mosse, wywodziła się z mieszczańskiej, żydowskiej rodziny znanego wydawcy Rudolfa Mosse. Max Bloch pełnił również funkcję radnego miejskiego w Nysie i zmarł w 1932 roku. Matka artysty zginęła w obozie koncentracyjnym w Theresienstadt, natomiast jego brat, z zawodu prawnik, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych w 1939 roku.

Mimo żydowskiego pochodzenia rodziny, Bloch wraz z bratem uczęszczali do katolickiego liceum. Martin od młodości przejawiał zainteresowanie sztuką, jednak początkowo podporządkował się oczekiwaniom rodziców, którzy widzieli dla niego stabilną przyszłość w zawodzie architekta. W latach 1902–1905 studiował architekturę w Berlinie. Następnie przeniósł się do Monachium, gdzie zgłębiał historię sztuki i estetykę pod kierunkiem m.in. Heinricha Wölfflina i Theodora Lippsa. Od 1907 roku ponownie mieszkał w Berlinie. Tam wynajął pracownię i pobierał lekcje rysunku u Lovisa Corintha oraz George’a Mossona. Wkrótce potem odbył podróże studyjne do Francji i Włoch. Jego pierwsza wystawa indywidualna miała miejsce w 1911 roku w berlińskiej Galerii Paul Cassirer.

W 1912 roku przeniósł się do Paryża, gdzie pracował jako niezależny artysta, a w 1914 roku przebywał w południowej Francji, nawiązując kontakty z czołowymi przedstawicielami awangardy, takimi jak Sonia i Robert Delaunay oraz Marie Laurencin. W tym samym roku wraz z przyjacielem, malarzem Helmutem Ruhemannem, wyjechał do Hiszpanii. Planowana na krótko podróż przeciągnęła się aż do 1919 roku z powodu wybuchu I wojny światowej. W tym czasie artyści przebywali m.in. w Kordobie, Sewilli, Maladze i Madrycie, gdzie kopiowali dzieła dawnych mistrzów w Museo del Prado. Po powrocie do Berlina w 1920 roku Bloch poślubił Charlotte Dorotheę Zavrel (1896–1979), dziennikarkę i krytyczkę teatralną, wdowę i siostrę swojego przyjaciela Ruhemanna. W 1922 roku urodziła się ich córka Barbara.

W tym okresie artysta pracował jako niezależny malarz i grafik; zilustrował m.in. wydanie dramatu Aleksandra Puszkina „Kamienny gość” (1922), zawierające sześć jego litografii. Bloch był aktywnym członkiem środowisk artystycznych i organizacji zawodowych. Należał do Wolnej Secesji, Niemieckiego Związku Artystów Plastyków oraz Związku Artystów Plastyków Rzeszy, którego sekretarzem był od 1932 roku aż do rozwiązania go przez nazistów w 1933 roku. Utrzymywał też bliskie relacje z artystami z grupy „Die Brücke”. W 1923 roku założył prywatną szkołę malarstwa, którą później współprowadził z Karlem Schmidtem-Rottluffem. Lata 1924–1930 spędzał regularnie we Włoszech, malując wraz z rodziną i uczniami nad jeziorem Garda. Jego działalność została brutalnie przerwana w 1933 roku, gdy oddziały SA usunęły z wystawy w berlińskim Pałacu Bellevue prace uznane za niepożądane – w tym także jego obrazy. Bloch został pozbawiony możliwości tworzenia, wystawiania i nauczania. Początkowo schronił się na Pomorzu Przednim, gdzie malował pejzaże nad jeziorem Łebsko, jednak już w 1934 roku zmuszony był wraz z rodziną opuścić Niemcy. Wyemigrował najpierw do Danii, gdzie znalazł schronienie w domu pisarki Karin Michaëlis (razem m.in. z Bertoltem Brechtem i Walterem Benjaminem), a następnie osiedlił się w Anglii. W Londynie, wspólnie z australijskim malarzem Royem de Maistre, założył Współczesną Szkołę Malarstwa i Rysunku, która funkcjonowała do wybuchu II wojny światowej. W 1939 roku odbyła się jego pierwsza duża wystawa indywidualna w galerii Reid and Lefevre. Po wybuchu wojny został na sześć miesięcy internowany jako obywatel państwa wrogiego. Po zwolnieniu wrócił do Londynu w 1941 roku, gdzie jako ochotnik działał w straży pożarnej Home Guard i dokumentował wojenną rzeczywistość miasta w swoich pracach malarskich, m.in. w obrazie „A London War Day Ending” (1944). Okres powojenny okazał się najowocniejszy w jego karierze artystycznej. Tworzył głównie pejzaże i panoramy miejskie, często przebywając w Walii. W 1947 roku przyjął obywatelstwo brytyjskie. Rok później odwiedził Stany Zjednoczone, a od 1949 roku aż do śmierci wykładał w Camberwell School of Art. Dzieła Blocha znajdują się dziś w licznych kolekcjach publicznych i prywatnych, w tym w Tate Gallery, Victoria and Albert Museum, Stadtmuseum Berlin oraz Berlinische Galerie.

Opracowała Barbara Sypko

Akta urodzenia Martina Blocha, Archiwum Państwowe w Opolu, Urząd Stanu Cywilnego w Nysie, sygn. 45/934/14