Rejencja Opolska (stara siedziba)

Rejencja Opolska została utworzona na mocy ustawy z dnia 30 kwietnia 1815 roku, a swoją działalność rozpoczęła 7 maja 1816 roku, funkcjonując nieprzerwanie aż do roku 1945. W ciągu 130 lat istnienia jej struktura organizacyjna, zasięg terytorialny oraz przynależność do poszczególnych prowincji ulegały licznym zmianom. W chwili utworzenia jednostka ta obejmowała powiaty: bytomski, grodkowski, głubczycki, kozielski, lubliniecki, niemodliński, nyski, oleski, opolski, prudnicki, pszczyński, raciborski, strzeliński oraz toszecki, jednak z czasem ich liczba wzrosła o powiaty rybnicki, kluczborski, katowicki, tarnowskogórski, zabrzański, blachowiański i zawierciański. W latach 1816–1919 Rejencja wchodziła w skład prowincji śląskiej i podlegała jej Naczelnemu Prezydium, natomiast w 1919 roku podporządkowano ją Naczelnemu Prezydium Prowincji Górnośląskiej w Opolu, której siedzibę w 1941 roku przeniesiono do Katowic.

W roku 1866 wprowadzono podział Rejencji na trzy wydziały, obok których funkcjonowały inne komórki organizacyjne podległe bezpośrednio prezesowi. Biuro Prezydialne zajmowało się aktami politycznymi, sprawami prasy polskiej, wydawnictw i stowarzyszeń, a także kwestiami powstań śląskich, działalnością Komisji Międzysojuszniczej i Plebiscytowej oraz wyborami do Reichstagu i Landtagu. Wydział Ogólny odpowiadał za policję, gospodarkę rolną i wodną, budownictwo, sprawy komunalne, przemysł, handel oraz zdrowie. Wydział do spraw Kościołów i Szkół nadzorował normatywy administracyjne, personalne i finansowe, natomiast niezwykle rozbudowany Wydział Domen i Lasów zarządzał majątkami państwowymi, osadnictwem, melioracją, budową dróg i mostów, a także elektryfikacją, radiofonizacją i ochroną lasów. Strukturę uzupełniał Zarząd Katastralny, odpowiedzialny za szacowanie majątków i germanizację nazw miejscowości, oraz Główna Kasa Rejencyjna, prowadząca księgi rachunkowe i sprawy podatkowe.

Początkowo urzędnicy pracowali w dawnym kolegium jezuickim i klasztorze dominikanów. Pierwsze plany budowy własnej siedziby z 1823 roku odrzucono w Berlinie, akceptując dopiero późniejszy projekt Augusta Adolpha Günthera, przy czym ze względów oszczędnościowych początkowo pozwolono jedynie na zakup gruntu i materiałów. Ze względu na trudny podmokły teren dawnej fosy, fundamenty klasycystycznego gmachu przy obecnym Placu Wolności musiano osadzić na głębokości 7 metrów. Kamień węgielny położono 17 maja 1830 roku, a budowę, którą wizytował Karl Friedrich Schinkel, ukończono w 1833 roku. Gmach ten służył administracji przez niemal wiek, będąc m.in. siedzibą Komisji Plebiscytowej, jednak z czasem stał się zbyt ciasny dla rozrastającej się biurokracji. Z tego powodu w latach 1930–1934 na wyspie Pasieka, w miejscu zburzonego Zamku Piastowskiego, wzniesiono nową, modernistyczną siedzibę według nagrodzonego w konkursie projektu Konrada Lehmanna. Stary gmach został zniszczony pod koniec II wojny światowej i rozebrany w latach 50., natomiast nowy kompleks na Pasiece do dziś pełni funkcje administracyjne jako siedziba władz wojewódzkich i powiatowych.