Stefan Czech

Stefan Czech należy do grona pionierów opolskiej archiwistyki i zarazem osób, dla których praca była równocześnie realizacją pasji.  Zanim zasilił szeregi pracowników Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Opolu ukończył szkołę podstawową w rodzinnym Dobrakowie (pow. Olkusz). Jego młodzieńcze lata przypadły na trudne czasy II wojny światowej. Stefan pomagając w pracach w gospodarstwie rolnym rodzicom, jednocześnie uczestniczył w tajnym nauczaniu. Wówczas ukończył 3 klasy gimnazjum.

Po zakończeniu wojny przeprowadził się na teren Śląska Opolskiego. Tam rozpoczął naukę w Liceum Pedagogicznym  w Głogówku. Egzamin maturalny zdał w 1948 r. i został skierowany do pracy w charakterze nauczyciela w szkole podstawowej w Skorogoszczy. Rok później rozpoczął studia historyczne na Uniwersytet Wrocławskim. Po dwóch latach został skierowany na specjalizację archiwalną,  na Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. W 1952 r. ukończył tam I stopień studiów i w tymże roku został wytypowany na II stopień studiów na Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Mimo tego, ze otrzymał nakaz pracy w szkole, postanowił ubiegać się o zatrudnienie w archiwum. Jak bardzo mu zależało na tej pracy świadczy fakt, że zwrócił się do Ministerstwa  Oświaty o wycofanie nakazu pracy w szkolnictwie i od stycznia do lipca 1954 r. oczekiwał na przydział etatu w archiwum. Kilkakrotnie składał podanie z prośbą o zatrudnienie w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Opolu.

 Z powodu braku etatu, prace w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Opolu rozpoczął dopiero 1 lipca 1954 r. W 1955 r. odbył trzymiesięczną służbę wojskową. Po jej zakończeniu wrócił do pracy w WAP w Opolu.

W 1958 r. został powołany na stanowisko kierownika Oddziału III. Następnie awansował na adiunkta archiwalnego oraz starszego asystenta naukowo-badawczego. Później na stanowisko adiunkta naukowo-badawczego. W 1967 r. został powołany w skład zespołu upoważnionego do opiniowania i ewentualnego zakupu oferowanych archiwum materiałów archiwalnych. W 1970 r. dyrektor Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Opolu powierzył Stefanowi Czechowi prowadzenie magazynu tajnych materiałów archiwalnych. Był aktywnym członkiem Komisji Metodycznej przy Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Opolu. W następnych latach Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych poprosił go o objęcie funkcji  konsultanta, którą przyjął. W 1976 r. został powołany na członka Zakładowej Komisji Przyjęć do Pracy. Przez kilka kadencji wchodził w skald Kolegium  do Spraw wykroczeń przy Sądzie Rejonowym w Opolu. W 1981 r. powierzono mu stanowisko kierownika Oddziału II. Był również sekretarzem Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Opolu.

Stefan Czech był doświadczonym metodykiem. Opracował kilkadziesiąt zespołów archiwalnych z okresu Polski Ludowej. Później prowadził kontrole archiwów zakładowych instytucji objętych nadzorem państwowej służby archiwalnej. Dzięki pracy w archiwum mógł rozwijać zainteresowania historią Śląska. Owocem badań podejmowanych przez Stefana Czecha było ponad dziewięćdziesiąt publikacji o tematyce historycznej i archiwalnej, które ukazały się w czasopismach regionalnych i archiwalnych. Przygotowane przez niego referaty były również prezentowane na zebraniach naukowych. Wszystkie prace jego autorstwa są wartościowe ze względu na to, że zostały napisane w oparciu o informacje pochodzące z materiałów archiwalnych. Do tej pory autorzy publikacji z zakresu historii Śląska Opolskiego po 1945 r. powołują się na przygotowane przez niego opracowania.

Stefan Czech był również współautorem „Informatora o zasobie archiwalnym Wojewódzkiego Archiwum Państwowego w Opolu i archiwach podległych”. Jego praca na rzecz rozwoju nauki, archiwistyki i działalność społeczna zostały docenione, o czym świadczą liczne odznaczenia. Uhonorowany został odznaką „Za zasługi dla archiwistyki” oraz „Złotym Krzyżem Zasługi”. Od władz lokalnych otrzymał „Srebrny Krzyż Zasługi” i odznakę „Zasłużony Opolszczyźnie” oraz „Za zasługi dla miasta Opola”, „Zasłużony Działacz Kultury” i „Zasłużony Popularyzator Wiedzy”. Prezydium Zarządu Głównego Towarzystwa Wiedzy Powszechnej nadało mu złotą odznakę honorową „Zasłużony Popularyzator Wiedzy Towarzystwa Wiedzy Powszechnej”. Został również odznaczony „Medalem 40-lecia Polski Ludowej”, „Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski” oraz „Medalem Rodła”. Jego nazwisko zostało wpisane do „Księgi Ludzi Zasłużonych Miasta Opola”.

Mimo osiągniecia wieku emerytalnego , w 1992 r., Stefan Czech nadal pracował w Archiwum Państwowym w Opolu, w niepełnym wymiarze czasu pracy. Służył pomocą młodym archiwistom, którzy chętnie korzystali z jego wiedzy i doświadczenia. Po przejściu na emeryturę żywo interesował się sprawami Archiwum Państwowego w Opolu. Chętnie uczestniczył w spotkaniach organizowanych przez zakład pracy. Był człowiekiem niezwykle skromnym i uczciwym. Zmarł 30 marca 2005 r. Została pochowany na cmentarzu w Opolu – Półwsi. W tym roku , 5 listopada przypada 100. rocznica jego urodzin.

Opracowała Barbara Sypko