Stefan Spychalski

Stefan Spychalski jest w gronie pionierów opolskiej archiwistyki. Pochodzący z Opola, syn Stanisława Spychalskiego – zasłużonego działacza – wiceprezesa Związku Polaków w Niemczech (Dzielnica I – Śląsk Opolski), współzałożyciela i dyrektora Banku Ludowego w Opolu i Władysławy zd. Klerykowskiej. Wychował się w rodzinie o tradycjach  patriotycznych i religijnych. Urodził się w Opolu,  5 czerwca 1910 r.  Ukończył szkołę powszechną i rozpoczął naukę w elitarnym Miejskim Gimnazjum Męskim w Opolu (dawnej Burggymnasium Opplen). W okresie od 1927 do 1929 r. uczył się w gimnazjum humanistycznym w Katowicach. Po zdaniu matury kształcił się w na Uniwersytecie Poznańskim, na kierunku prawno-ekonomicznym. W 1932 r. zmienił profil studiów, przenosząc się na Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1939 r. uzyskał tam dyplom magistra filologii germańskiej i magistra historii.

Kolejne lata życia S. Spychalskiego przypadły na trudne czasy II wojny światowej. Zarabiał na utrzymanie zatrudniając się w kancelarii parafialnej w Nowym Bytomiu. W latach 1942–1944 pracował jako biuralista w hucie „Florian” w Świętochłowicach. Jako obywatel III Rzeszy Niemieckiej, nie uniknął poboru do wojska i pod koniec wojny został powołany do armii niemieckiej. W kwietniu 1945 r. dostał się do niewoli amerykańskiej, z której wrócił w listopadzie tego. Od tej pory nie rozstawał się z rodzinnym miastem. Najpierw zatrudnił się w Wydziale Administracyjnym Zarządu Miejskiego w Opolu, w którym zajmował stanowisko kierownika Referatu Organizacyjno-Administracyjnego. Kolejnym miejscem zatrudnienia S. Spychalskiego był Okręgowy Urząd Likwidacyjny w Opolu, następnie  w Narodowym Banku Polskim Oddział Wojewódzki w Opolu. Pod koniec lat 50-tych podjął pracę w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Opolu, jak się później okazało było najbardziej odpowiednie miejsce dla historyka, germanisty, rodowitego opolanina.

Początkowo pracował w charakterze asystenta. W 1966 r. awansował na stanowisko kierownika najpierw Oddziału I, następnie pracowni naukowej i biblioteki Wojewódzkiego Archiwum Państwowego. W 1969 r. zrezygnowała z funkcji kierownika i na własną prośbę został przeniesiony do pracy w Oddziale I. W trakcie pracy uporządkował i opracował wiele niemieckojęzycznych zbiorów archiwalnych.  Dzięki dobrej znajomości języka łacińskiego wyspecjalizował się również w odczytywaniu dokumentów spisanych po łacinie i sporządził do nich regesty, podobnie jak do najstarszych niemieckich dokumentów. Pozostawił po sobie wiele wartościowych referatów napisanych na podstawie niemieckojęzycznych materiałów archiwalnych. Wiele z nich zostało opublikowanych. Archiwiści, którzy współpracowali ze Stefanem Spychalskim podkreślali niezwykłą dokładność w wykonywanych przez niego pracach. Wspominany był także jako niespotykanie prawy człowiek  i sumienny pracownik. Oprócz pracy zawodowej,  udzielał się również społecznie. Działał w Radzie Zakładowej Związków Zawodowych Pracowników Kultury i Sztuki, pełniąc w niej funkcję sekretarza i przewodniczącego. Należał również do NSZZ „Solidarność” przy Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Opolu. Aktywnie działał w Instytucie Śląskim i Opolskim Towarzystwie Przyjaciół Nauk i Polskim Towarzystwie Historycznym.

Jego aktywność i sumienna praca została doceniona, dowodem czego są liczne odznaczenia. Za zasługi w pracy zawodowej został uhonorowany „Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski”, a także odznakami „Zasłużonemu Opolszczyźnie”,  „Za Zasługi dla Miasta Opola”, „Za zasługi dla archiwistyki” oraz medalem „Rodła”.  Po 27 latach pracy, Stefan Spychalski przeszedł na emeryturę. Nie rozstał się jednak z placówką i pracował w niej na pół etatu.  Zmarł 26 marca 1986 r. Spoczął na cmentarzu komunalnym w Opolu – Półwsi.

Opracowała Barbara Sypko