Walter Benjamin Weinlaub

Walter Benjamin Weinlaub – reżyser teatralny i aktor, któremu nie dane było rozwinąć swojego talentu w ojczystym kraju. Pochodził z rodziny żydowskiej. Urodził się w Kluczborku 21 stycznia 1901 r. jako syn Roberta Weinlauba i Selmy z domu Wongtschowski. Ojciec Waltera był właścicielem hotelu „Weßier Adler” przy dawnej Milchstrasse (obecnie ul. Ściegiennego). Po ukończeniu gimnazjum w 1920 r., Walter rozpoczął praktykę handlową i pracował jako statysta w teatrze w Gliwicach. Tam pobierał bezpłatne lekcje aktorstwa. Jako aktor pracował w Niemczech w latach 1920–1933.

W rodzinnym mieście założył pierwszy stały teatr pod nazwą „Scena Gerharta Hauptmanna”. Kierował nim krótko, w sezonie 1932/1933, ponieważ antysemickie nastroje po dojściu Hiltera do władzy spowodowały konieczność opuszczenia ojczystej ziemi. Ostateczną decyzję o emigracji podął po incydencie, jaki wydarzył się  na początku 1933 r. W lutym tego roku, w Konzertahaus (dzisiejszym Kluczborskim Domu Kutury) miała odbyć się premiera sztuki w reżyserii Waltera Weinlauba pt. „Ostatnia noc Bobby’ego”. Przed mającym się odbyć spektaklem bojówkarze z SA, którzy najpierw zażądali odwołania spektaklu, a w dniu premiery wtargnęli do budynku teatru, przerwali przedstawieni, dotkliwie pobili aktorów i ciężko zranili reżysera. Ten ledwie uszedł z życiem i trafił do szpitala we Wrocławiu. Incydent nie pozostał bez echa. Zdarzenie zostało opisane na łamach lokalnej prasy, „Kreuzburger Nachrichten” w artykule „Napad na Scenę Gerharda Hauptamnna”, który ukazał się 25 lutego 1933 r. Po tym wydarzeniu Weinlaub wyemigrował przez Czechosłowację, Holandię i Wielką Brytanię do Stanów Zjednoczonych. Natomiast jego rodzice pozostali w Kluczborku. W 1941 r. Weinlaubowie zostali wywiezieni do obozu koncentracyjnego w Teresinie (wówczas Theresienstadt), gdzie zginęli w 1942 r.

Po przyjeździe do Stanów Zjednoczonych, Walter zmienił nazwisko na Wicclair i przyjął amerykańskie obywatelstwo. Początkowo zarabiał na życie jako ogrodnik i robotnik w przemyśle lotniczym. Później w  Los Angeles założył swój „Wolny Teatr”, w którym wystawiał przedstawienia w języku niemieckim i angielskim.  W 1949 r. wystawił sztukę „Faust”, jednocześnie zagrał w niej rolę Mefista. Występował pod pseudonimem artystycznym Walter Wielau. Zasłynął jako aktor i reżyser teatralny. W 1958 r. wrócił do Niemiec i zamieszkał początkowo we Flensburgu. Na Festiwalu Berlińskim w latach 1961/62 wyreżyserował sztukę „Jeremiasza” autorstwa Stefana Zweiga. W 1963 r. powrócił do Stanów Zjednoczonych. Tam prowadził badania naukowe nad działalnością niemieckich artystów na emigracji.  W 1975 r. napisał autobiografię „Von Kreuzburg bis Hollywood”, w której opisał życie mieszkańców rodzinnego miasta. Zmarł w Hollywood 18 stycznia 1998 r. Uważany jest za przedstawiciela niemieckiego teatru emigracyjnego.

Opracowała Barbara Sypko

Akt urodzenia Waltera Benjamina Weinlauba

Archiwum Państwowe w Opolu, USC w Kluczborku, sygn. A/1901